Twórczo, krytycznie i produktywnie z AI | Laboratorium myślenia adaptacyjnego w szkole
Szkoła nie potrzebuje dziś więcej treści wrzuconych uczniom do głowy. Potrzebuje więcej sytuacji, w których uczniowie naprawdę myślą, pytają, szukają kilku dróg i sprawdzają odpowiedzi. W których uzasadniają wybory, zauważają błąd, poprawiają rozwiązanie i próbują jeszcze raz. Nie tylko odtwarzają wiedzę, ale uczą się z nią pracować.
W świecie AI staje się to jeszcze ważniejsze. Uczeń może bardzo szybko dostać odpowiedź, streszczenie, rozwiązanie i gotowy tekst. Gotowy wynik nie oznacza jednak, że myślenie rzeczywiście się wydarzyło.
Ten warsztat jest praktycznym laboratorium dla nauczycieli, którzy chcą rozwijać z uczniami trzy tryby myślenia: twórczy, krytyczny i produktywny. AI pełni rolę poznawczego sparingpartnera. Pomaga tworzyć pytania, kontrprzykłady, warianty, testy spójności i aktywatory działania, ale nie wykonuje pracy poznawczej za ucznia.
Warsztat opiera się na Kompasie Współmyślenia z AI, treningu myślenia adaptacyjnego oraz krótkich formatach mikrosesji możliwych do włączenia w codzienne zajęcia. Nie zamiast realizacji treści przedmiotowych, lecz po to, żeby uczniowie pracowali z nimi głębiej, bardziej samodzielnie i świadomie.
Uczestnicy wychodzą z własnym Bankiem ćwiczeń myślenia adaptacyjnego oraz sposobem projektowania kolejnych aktywności z AI jako wsparciem nauczyciela.
Warsztat może być realizowany online lub stacjonarnie, w formule jednodniowej albo dwudniowej.
Na czym opiera się Laboratorium myślenia adaptacyjnego?
Myślenie adaptacyjne rozumiemy jako zdolność świadomego dobierania i zmieniania sposobu myślenia w zależności od zadania, celu i kontekstu. Elastyczność poznawcza jest jednym z jego ważnych fundamentów, ale samo przełączanie perspektyw nie wystarczy. Potrzebna jest także umiejętność tworzenia możliwości, oceniania ich jakości i przechodzenia do działania.
Pracujemy z trzema powiązanymi trybami.
Myślenie twórcze
Pomaga uczniom zadawać pytania, szukać alternatyw, tworzyć skojarzenia, przekształcać pomysły i wychodzić poza pierwszą odpowiedź.
Myślenie krytyczne
Pomaga sprawdzać jakość informacji, argumentów, wniosków i odpowiedzi AI. Uczeń pyta, skąd to wiemy, jakie założenia stoją za odpowiedzią, czego w niej brakuje i czy wniosek rzeczywiście wynika z przesłanek.
Myślenie produktywne
Pomaga przechodzić od rozważań do działania. Uczeń porządkuje wnioski, wybiera priorytet, wskazuje następny krok i sprawdza, jak wykorzystać wiedzę w praktyce.
W pracy z AI korzystamy z Kompasu Współmyślenia z AI. Pomaga nauczycielowi projektować ćwiczenia, które mają intencję, otwierają możliwości, uruchamiają krytyczne sprawdzanie, redukują nadmiar i kończą się refleksją.
Cel warsztatu
Celem warsztatu jest rozwinięcie umiejętności projektowania krótkich aktywności edukacyjnych, które uruchamiają myślenie twórcze, krytyczne i produktywne uczniów.
Uczestnicy uczą się dobierać tryb myślenia do celu zajęć, świadomie przełączać między otwieraniem możliwości, oceną jakości i działaniem oraz wykorzystywać AI jako sparingpartnera w projektowaniu ćwiczeń, bez zastępowania pracy poznawczej ucznia.
Dla kogo jest ten warsztat?
Dla nauczycieli i osób związanych z edukacją, które chcą rozwijać myślenie uczniów w praktyce codziennych lekcji, a nie tylko mówić o kompetencjach przyszłości na poziomie haseł.
Warsztat jest szczególnie dla:
• nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych, którzy chcą wzmacniać samodzielność poznawczą uczniów,
• wychowawców szukających krótkich ćwiczeń do pracy z refleksją, decyzjami i rozmową,
• metodyków i liderów edukacyjnych wspierających rozwój myślenia w zespołach nauczycielskich,
• dyrektorów, którzy chcą budować szkołę uczącą myślenia, a nie tylko przekazującą treści,
• trenerów, edukatorów i wykładowców projektujących aktywności rozwijające twórczość, krytyczność i sprawczość,
• zespołów nauczycielskich, które chcą tworzyć wspólny Bank ćwiczeń,
• nauczycieli korzystających z AI w sposób, który ma wzmacniać myślenie ucznia, a nie odbierać mu pracę poznawczą.
Jeśli chcesz mieć pod ręką krótkie, sensowne ćwiczenia, które można wykorzystywać na różnych lekcjach, ten warsztat jest dla Ciebie.
Czego się nauczysz?
Podczas warsztatu:
• zobaczysz, czym jest myślenie adaptacyjne w praktyce szkolnej,
• nauczysz się rozróżniać myślenie twórcze, krytyczne i produktywne,
• zobaczysz, jak świadomie dobierać i przełączać tryby myślenia,
• poznasz Kompas Współmyślenia z AI jako metodę projektowania aktywności edukacyjnych,
• sprawdzisz, jak AI może wspierać tworzenie pytań, wariantów, kontrprzykładów i testów spójności,
• nauczysz się projektować krótkie mikrosesje możliwe do włączenia w codzienną lekcję,
• zobaczysz, jak sprawdzać, czy ćwiczenie rzeczywiście uruchamia myślenie,
• przygotujesz ćwiczenia dopasowane do własnego przedmiotu i grupy uczniów,
• zaczniesz budować własny Bank ćwiczeń myślenia adaptacyjnego.
Nie chodzi o to, żeby dodać AI do każdej lekcji. Chodzi o prosty sposób uruchamiania myślenia uczniów wtedy, gdy naprawdę ma to sens.
Jak będziemy pracować?
Warsztat ma charakter praktyczny i doświadczeniowy. Może być realizowany online lub stacjonarnie. Pracujemy na przykładach aktywności edukacyjnych oraz na tematach, problemach i materiałach przyniesionych przez uczestników.
Praca przebiega indywidualnie i zespołowo. Uczestnicy projektują własne mikrosesje myślenia, a następnie wspólnie analizują je, rozwijają i sprawdzają, czy aktywności rzeczywiście uruchamiają zakładany sposób pracy poznawczej.
Będziemy korzystać z Kompasu Współmyślenia z AI. Nie prosimy AI po prostu o „ciekawe ćwiczenie”. Uczymy się prowadzić współpracę, która pomaga ustawić intencję, dobrać tryb myślenia, otworzyć warianty, sprawdzić jakość aktywności, uprościć ją i zakończyć refleksją.
AI będzie działać jako sparingpartner nauczyciela. Pomoże tworzyć pytania, przykłady, kontrprzykłady, zadania twórcze, testy spójności, aktywatory refleksji i sposoby przechodzenia od wniosku do działania.
Program dla wersji jednodniowej i dwudniowej ma tę samą strukturę. W wersji jednodniowej realizujemy go bardziej syntetycznie. W wersji dwudniowej jest więcej czasu na trening poszczególnych trybów myślenia, pracę indywidualną i zespołową, analizę ćwiczeń uczestników oraz rozwijanie wspólnego Banku aktywności.
Warto mieć dostęp do wybranego modelu AI, np. ChatGPT, Claude, Gemini lub innego narzędzia. Nie jest potrzebna zaawansowana wiedza technologiczna.
Program warsztatu
Program dla wersji jednodniowej i dwudniowej ma tę samą strukturę. W wersji jednodniowej realizujemy go bardziej syntetycznie. W wersji dwudniowej jest więcej czasu na ćwiczenia, przykłady uczestników, dyskusję, pracę indywidualną i zespołową oraz pogłębione projektowanie Banku ćwiczeń.
1. Myślenie adaptacyjne. Uczeń nie tylko zna odpowiedź
Zaczynamy od pytania, czego uczniowie potrzebują w świecie łatwo dostępnych odpowiedzi. Przyglądamy się myśleniu adaptacyjnemu jako zdolności dobierania sposobu myślenia do celu, zadania i zmieniających się warunków.
W tym bloku omawiamy:
• czym jest myślenie adaptacyjne w praktyce szkolnej,
• elastyczność poznawczą jako zdolność zmiany perspektywy, strategii lub sposobu działania,
• znaczenie metapoznania i obserwowania własnego sposobu rozumowania,
• wpływ łatwego dostępu do odpowiedzi AI na pracę poznawczą ucznia,
• rolę nauczyciela w projektowaniu sytuacji wymagających samodzielnego myślenia.
2. Trzy tryby myślenia, trzy powiązane kompetencje
Porządkujemy myślenie twórcze, krytyczne i produktywne. Sprawdzamy, czym się różnią, kiedy są potrzebne i dlaczego dobra aktywność edukacyjna często wymaga przechodzenia między nimi.
W tym bloku omawiamy:
• myślenie twórcze jako otwieranie możliwości,
• myślenie krytyczne jako sprawdzanie jakości informacji i wniosków,
• myślenie produktywne jako przechodzenie od rozumienia do decyzji i działania,
• różnice i powiązania między trzema trybami,
• dobieranie sposobu myślenia do celu edukacyjnego.
3. AI jako sparingpartner myślenia. Kompas Współmyślenia z AI
Ustawiamy rolę AI w projektowaniu ćwiczeń. Kompas pomaga przejść od intencji nauczyciela do aktywności, która rzeczywiście uruchamia myślenie ucznia.
W tym bloku omawiamy:
• intencję – określenie celu aktywności i trybu myślenia, który chcemy uruchomić,
• eksplorację – tworzenie pytań, wariantów, przykładów i alternatywnych perspektyw,
• krytykę – sprawdzanie jakości ćwiczenia, odpowiedzi i pracy poznawczej ucznia,
• prostotę – redukowanie nadmiaru instrukcji i pomysłów do czytelnej aktywności,
• refleksję – ocenę tego, czego uczeń się nauczył i jak przebiegało jego myślenie,
• granice użycia AI w pracy nauczyciela i ucznia,
• Kompas jako wspólny język projektowania aktywności w zespole nauczycielskim.
4. Myślenie twórcze. Jak wyjść poza pierwszą odpowiedź?
Projektujemy aktywności, które pomagają uczniom zadawać pytania, tworzyć warianty, dostrzegać analogie i przekształcać istniejące rozwiązania.
W tym bloku omawiamy:
• myślenie pytajne i tworzenie pytań otwierających,
• myślenie kombinacyjne i łączenie pozornie odległych elementów,
• myślenie transformacyjne i zmienianie reguł, założeń lub funkcji,
• wychodzenie poza pierwszy pomysł i oczywiste skojarzenie,
• wykorzystanie analogii, metafor i alternatywnych perspektyw,
• AI jako generator kontrastów, pytań i możliwych kierunków,
• wybrane techniki twórczego myślenia możliwe do zastosowania na lekcji.
5. Myślenie krytyczne. Jak sprawdzać, zanim uwierzymy?
Pracujemy nad aktywnościami uczącymi analizy informacji, argumentów, wniosków i odpowiedzi generowanych przez AI.
W tym bloku omawiamy:
• różnicę między faktem, opinią, interpretacją i wnioskiem,
• sprawdzanie źródeł, autorstwa, aktualności i kontekstu informacji,
• analizę argumentów, przesłanek i założeń,
• wykrywanie brakujących informacji i nieuprawnionych uogólnień,
• kontrprzykłady jako sposób testowania twierdzeń,
• testowanie spójności odpowiedzi i rozumowania,
• halucynacje AI i pozorną pewność wygenerowanych treści,
• AI jako sparingpartner krytycznej analizy, a nie ostateczny arbiter prawdy.
6. Myślenie produktywne. Od wniosku do działania
Projektujemy aktywności, w których uczeń nie zatrzymuje się na dyskusji ani analizie. Musi uporządkować wnioski, dokonać wyboru i przełożyć wiedzę na działanie.
W tym bloku omawiamy:
• przechodzenie od informacji do decyzji i działania,
• wybieranie tego, co najważniejsze wśród wielu treści i możliwości,
• upraszczanie bez utraty sensu,
• określanie kolejnego kroku i kryterium wykonania,
• poznawcze marnotrawstwo, w tym nadmiar treści, zbędne powtórzenia i brak domknięcia,
• AI jako wsparcie porządkowania i tworzenia wariantów działania.
7. Bank ćwiczeń myślenia adaptacyjnego
Domykamy warsztat przełożeniem poznanych zasad na zestaw ćwiczeń możliwych do wykorzystania w praktyce szkolnej.
Co otrzymujesz?
• udział w warsztacie online lub stacjonarnym, w formule jednodniowej albo dwudniowej,
• pracę z Kompasem Współmyślenia z AI,
• pracę indywidualną i zespołową nad ćwiczeniami myślenia adaptacyjnego,
• zestaw promptów i metapromptów do projektowania aktywności,
• własny Bank ćwiczeń myślenia twórczego, krytycznego i produktywnego,
• e-book „Trening myślenia adaptacyjnego. Zestaw ćwiczeń” jako materiał dodatkowy,
• certyfikat uczestnictwa,
• fakturę VAT.
O prowadzącej: dr Iwona Burka
Wykładowczyni akademicka, trenerka, badaczka i autorka projektów rozwijających jakość myślenia w świecie AI. Twórczyni projektu Trigger Mind, programu AI-Ready Mind oraz autorskiej metody Kompas Współmyślenia z AI.
Łączy doświadczenie z obszaru zarządzania, Lean Management, Kaizen, produktywności, edukacji i rozwoju kompetencji poznawczych. Pomaga ludziom i organizacjom korzystać z AI w sposób bardziej świadomy, odpowiedzialny i wspierający jakość myślenia, decyzji oraz współpracy.